Waarom bezuinigen op kunst zelden een goed idee is

Bezuinigen op kunst is helemaal hot. Ik ben geen uitgesproken fan van dit kabinet. Aandacht voor duurzaamheid, onderwijs, innovatie, ondernemerschap en voor het milieu — dingen die ik belangrijk vind — zie ik onvoldoende terug in het beleid. En dat vind ik jammer.

De sfeer is er sinds de komst van de PVV niet beter op geworden. Onze onderlinge verschillen lijken het te winnen van wat ons bindt. Je kunt veel zeggen van de partij, maar je kunt ze niet professioneel noemen.

Als burger mag je wel wat verwachten van mensen met een grote achterban, die fulltime met veel invloed en een hoge verantwoordelijkheid ons land besturen. Ik zie bijvoorbeeld weinig bestuurlijke ervaring. Ik zie weinig behaalde successen.

Maar goed: ik ben niet representatief voor het Nederlandse volk en mijn blik is wellicht beperkt. Ik heb geen verstand van politiek bedrijven.

Ik weet dat er mensen zijn die keihard werken voor de gemeenschap, die oprecht hun best doen om er wél van wat van te maken. Dat is voor mij reden om mijn eigen mening in perspectief te plaatsen. Het geeft me ook een machteloos gevoel. Ik sta erbij en ik kijk ernaar.

Waar gaat het mij om? Natuurlijk: over de bezuinigingen op de kunst, en de discussie die zo actueel is.

Wat te denken van duizenden mensen die op korte termijn — korter dan we denken — hun inkomen dreigen te verliezen? Is dit niet simpelweg te vergelijken met een agressief gebracht massa-ontslag? De verantwoordelijken hebben hun ‘bedrijfsdoelstellingen’ nu eenmaal te halen. De maatregelen worden ons medegedeeld, en dat is het. Met deze welhaast middeleeuwse vorm van eenrichtingsverkeer zullen we het moeten doen. Geen inhoudelijke toelichting. Waar zijn de (interne) communicatie-experts binnen de overheid, die dit in goede banen kunnen leiden? Door wie wordt de minister gesouffleerd? Toch niet door een éénpittende commissie bestaande uit een net afgestudeerd beleidsmedewerker? Geen argumenten waarom dit wel, en dat niet.

Voor een weloverwogen besluit — hoe slecht het nieuws ook is — kan zelfs de meest onredelijke burger nog begrip opbrengen, mits helder en met gevoel gecommuniceerd. Maar van de maatregelen die op komst zijn, gaat geen enkele visie uit. Wat het kabinet niet wil, dat is inmiddels wel duidelijk. Maar wat het wel wil, blijft helaas duister. De hele gang van zaken is niet alleen inhoudelijk grijs gebied, maar ook in alle communicatie verre van transparant.

De enige conclusie die overblijft is dat het alleen maar om geld gaat. En dat klinkt — voor de mensen die er hun ziel en zaligheid in stoppen — heel hard.

Hoe nu verder? Heeft het überhaupt zin om te demonstreren? Heeft het zin om op audiëntie te komen bij hoge oomes in Den Haag, voor wie de agenda al lang en breed duidelijk is? Ik vermoed dat het weinig uithaalt.

Wat mij opvalt in deze fase van dreigende bezuinigingen, is de creativiteit die nu door de cultuursector op grote schaal aan de dag wordt gelegd. Als een grote tegel die je na jaren eens optilt in de tuin, waar honderden beestjes van de schrik kriskras door elkaar gaan rennen, is cultureel Nederland massaal in beweging gekomen. De statements, petities, oproepen en flashmobs vliegen ons om de oren.

Is dit de kunst zoals die bedoeld is? Is dat de cultuur die ons land in beweging zet? Hebben wij dit nodig om te laten zien wat we cultureel waard zijn? Laten we ons eerst in positie zetten om vervolgens krampachtig te bewijzen dat we als land cultureel bestaansrecht hebben? Daaraan meedoen is het kabinet gelijk geven. Kunst hoeft zichzelf niet te bewijzen.

Wie niet verder kijkt, blijft zitten met een machteloos gevoel. Je staat erbij en je kijkt ernaar. Wie reëel is weet: zonder hulp zijn sommige, voor het voortbestaan van de kunst vitale instellingen (bedrijven, centra, fondsen) helaas gedwongen te stoppen. Hoe je het ook wendt of keert: door de samenwerking van kunst en overheid is een hele culturele gemeenschap ontstaan. En dat maakt afhankelijk. Nu zien we pas hoe kwetsbaar die gemeenschap is, als de geldkraan dreigt dicht te gaan.

Ook dan is zelfreflectie op zijn plaats. Wie niet hoeft te knokken voor zijn plek, wordt lui. Wie dag in dag uit gesubsidieerde opdrachten krijgt aangereikt, mist voeling met de markt. Voor wie de door de overheid aangereikte financiële zekerheid belangrijker vindt dan de intrinsieke noodzaak om kunst te maken, worden dit barre tijden.

Het antwoord ligt in het zelf aanleggen van een nieuw pad. Innoveren. Iets bedenken wat nodig is, maar nog niet bestaat. Niet erover praten, maar mensen de meerwaarde van kunst laten ervaren, mensen erbij betrekken. De samenwerking zoeken. Nieuwe (verdien)modellen uitproberen. Don’t tell, show. Don’t preach, involve. Geen praatjes, demonstraties, claims en beloftes maar kunst met hart en ziel die de mensen — en uiteindelijk ook politici — overtuigt van de onschatbare waarde van kunst.

Mijn vertrouwen in de kunst is allerminst weg. Hoewel we er niet aan ontkomen dat er een paar koppen zullen rollen, ben ik ervan overtuigd dat deze schijnbaar hectische periode de kunst alleen maar een nieuwe impuls zal geven. Misschien was dit wel de schop onder de reet van de kunst die ons land nodig had.

Laat geld van buitenaf geen voorwaarde zijn voor kunst. Laat kunst zelf de enige voorwaarde zijn.


Tom Beek is saxofonist, copywriter, WordPress expert, vormgever en fotograaf. Je vindt hem op Twitter en Instagram. Gek op jazz en koffie. Ruikt aan boeken.

13 reacties op “Waarom bezuinigen op kunst zelden een goed idee is”

  1. Mooi verhaal, waar ik veel van mijn eigen ideen in herken! Toch vind ik de conclusie wel wat eenzijdig, in die zin dat de bezuinigingen niet alleen de kunstenaar treffen waarvan je zegt dat zijn bestaansrecht intrinsiek moet zijn en niet van subsidie alleen afhankelijk (voor een groot deel mee eens trouwens) Deze bezuinigingen treffen naast individuele kunstenaars en artiesten ook de hele infrastructuur van kunst. Ik kan fantastische muziek maken, maar als de theaters en andere podia gekort of wegbezuinigd worden blijven er minder (te weinig?) speelplekken over. Hard snoeien in bibliotheken, en bijvoorbeeld het TIN betekent minder äandacht voor de Nederlandse geschiedenis van kunst (veel mensen haalden daar bladmuziek, cd’s, scripts of requisiten) Wat te denken van kunstonderwijs. wat te denken van de btw verhoging die er sector-breed zorgt dat wij duurder worden zonder er zelf van te profiteren, met als bijkomend gevolg een terugloop in bezoekeraantallen die toch al onder druk stonden wegens de crisis. Begrijp me niet verkeerd, ik hou graag mn eigen broek op, en heb nooit mn hand opgehouden richting overheid, ben ook nu weer gewoon aan het free-lancen bij gebrek aan vaste tournees , maar jouw stelling zou betekenen dat iedereen die echt van voetbal houdt het ook best zonder stadion kan. dat artsen met hart voor hun werk ook mensen helpen als het ziekenhuis in een oud schoolgebouw wordt gevestigd. Dat bevlogenheid voor je vak de enige voorwaarde zou zijn. Ik bestrijd dat. Een maatschappij als de onze draagt een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid voor het bieden van een goede infrastructuur voor veiligheid, onderwijs, gezondheidszorg, en , ja, ook voor cultuur!Maar veel dank voor je critische houding ten opzichte van (vermeende?) luiheid die het gevolg kan zijn van (over)subsidiering. Laat ons het daar maar eens over hebben. Daarintegen is zuivere marktwerking in kunst en cultuur naar mijn eigen overtuiging een erg riscante zaak. Met muziekale groet en dank voor je mooie opiniestuk, Ed Boekee

  2. Veel dank Ed voor je comment. Ik hoop dat duidelijk naar voren komt dat de ontwikkelingen mij absoluut zorgen baren. Ik zie mijn eigen gebrek aan politiek inzicht, invloed en dus slagvaardigheid en probeer dat in perspectief te plaatsen. De tendens is nu — in de algemene opinie — om naar de politiek te wijzen. Begrijpelijk. Maar ik kom daar niet verder mee. Wie wel, vraag ik me af. Door de focus te verplaatsen naar eigen verantwoordelijkheid, innovatie en het aanmaken van nieuwe kanalen en mogelijkheden geloof ik dat we dit overleven. Uiteraard is het laatste woord hierover nog lang niet gesproken. Intussen moeten we wel verder. Dubbel gevoel dus. Ik deel je mening en je zorg, maar misschien met een wat andere bril 🙂 Nogmaals veel dank. En let’s play.

  3. We delen inderdaad een hoop, zowel wat bevlogenheid voor ons vak als wat bezorgdheid betreft. Zelfredzaamheid staat ook bij mij hoog in het vaandel, en ik heb enorm respect voor elke artiest of kunstenaar die naast zijn vak-inhoudelijke creativiteit, ook creativiteit aan de dag legt als het om zijn zelfstandig ondernemerschap gaat. Net als jij ben ik als individu ook machteloos tegen welk overheidsbeleid dan ook. Maar zoals wij een individuele verantwoordelijkheid dragen voor ons eigen vak, waar we op mogen worden aangesproken, vind ik wel dat ook de overheid (onze volksvertegenwoordiging) door ons mag worden aangesproken op haar verantwoordelijkheden. En op de gevolgen van haar beleid op de infrastructuur van de culturele sector als geheel, en de beeldvorming die aan het ontstaan is over ons linkse hobbyisme. Juist omdat ik in mn eentje zo onmachtig ben draagt de regering daar een grote verantwoordelijkheid. Afijn, beiden bezorgd, andere bril, laat ons maar spelen 🙂

  4. Wat ik een beetje proef, en waar ik zelf achter sta, is dat alle kunst- en cultuurorganisaties nu wakker worden en hopelijk al zijn geschud en na moeten gaan denken over wat ze nu eigenlijk waard zijn voor het publiek en hoe creatief ze kunnen zijn in het zorg voor voldoende middelen. Niet per se geld, maar middelen. Dat geldt ook voor jeugdzorg en onderwijs: te makkelijk wordt het geld ontvangen en elk jaar weer opgemaakt, maar je wilt niet weten hoeveel er wordt opgemaakt om het opmaken (“Anders krijgen we volgend jaar minder subsidie”) en hoeveel geld er zinloos wordt besteed. Eindelijk moeten we met z’n allen eens na gaan denken wat we nu eigenlijk willen en wat we nodig vinden. Geheel terecht naar mijn idee. We hadden het liever op een presenteerblaadje gehad, maar dan was de nood(zaak) niet zo hoog geweest als nu. Ik voorspel positieve uitkomsten. Net als mensen die zeggen dat ze na een ongeluk of als ze kanker hebben overleefd er veel sterker uit zijn gekomen. Dat geloof ik ook voor al deze sectoren. Een survival of the fittest.

  5. Het lastige van kunst en cultuur blijft het afrekenen op aantallen. Hoewel ze dat niet graag willen, stel ze huren mij in voor marketing, dan weet ik zeker dat het dan wel ineens om aantallen gaat. Een kunst of cultuur organisatie die ergens gaat adverteren wil wel weten hoeveel mensen er naar die ad gaan kijken. Maar ze afrekenen op hoeveel mensen er naar hun voorstelling komen kijken kan niet? Innovatie kan best op dit vlak, ik heb wat dingen opgeschreven:http://hofstijl.nl/2011/06/13/gaat-onze-kunst-en-cultuur-in-de-uitverkoop/Grootste probleem vind ik wel dat de groten, de elite kunst, niet aangetast wordt. Daarin laat het rechtse kabinet zich van haar rechtse kant zien.Kunst en cultuur zijn wijzelf. Dat is niet een elite maar dat zijn de burgers. Het is teveel elite geworden, helaas. Naar mijn idee hadden daar de klappen moeten vallen.

  6. Het is een pijnlijke realiteit dat wij in een land leven dat van alle westerse landen per hoofd van de bevolking het minst overheeft voor kunst en cultuur. Over de zin van subsidies voor kunsten wordt al decennia gediscussieerd. Het is mijn mening dat ze een zeer waardevolle bijdrage aan de maatschappij kunnen betekenen, al blijft altijd discutabel wat dan als waardevol wordt beschouwd, en wat minder. In onze sector (muziek in het algemeen en Jazz/lichte muziek in het bijzonder) zijn daar bijvoorbeeld naar mijn idee de laatste 30 jaar bedenkelijke keuzes gemaakt. Maar dat is een andere discussie.Er is wat voor te zeggen om het ondernemerschap onder kunstenaars te stimuleren. In dit verband is de BTW verhoging naar 19% voor de podiumkunsten de meest onbegrijpelijke maatregel die dit kabinet voorstaat. Het ongesubsidieerde theater, dat de laatste 20 jaar door eigen initiatief een enorme groei heeft doorgemaakt – met alle werkgelegenheid vandien – gaat hierdoor geheel ten onrechte een zeer moeilijke tijd tegemoet. Terecht protesteert Joop van den Ende dat een bezoeker 19% belasting moet betalen voor Miss Saigon, en slechts 6% voor een middagje Ajax of James Bond. Een uiterst onrechtvaardige maatregel. Het tweede punt dat ik wil maken is dat er op dit moment zo’n 25.000 studenten zijn in het kunstvakonderwijs. De afgelopen jaren zijn de opleidingen als paddestoelen uit de grond geschoten. In het muziekonderwijs zijn er naast de 11 conservatoria die er al waren, nu ook diverse opleidingen in popmuziek op HBO en MBO niveau. Ik weet uit eigen ervaring dat het niveau van de studenten in veel gevallen te laag is voor de beroepspraktijk en dat komt omdat de scholen subsidie krijgen naar rato van het aantal leerlingen. Absurd beleid, als je het mij vraagt. Waarom is er voor dit soort opleidingen geen numerus fixus? Als je ergens wil bezuinigen in de kunsten, begin dan in het kunstvakonderwijs.

  7. @Marcus Die numerus fixus zou er eigenlijk voor elke opleiding moeten zijn, al is het maar om de kwaliteit hoog te houden zodat ze niet allemaal zoals Inholland worden: te groot, te breed en studenten zijn nummers geworden. Kwantiteit en controle gaan tellen, kwaliteit wordt vergeten. Maar dat is weer een hele andere – hele interessante – discussie.En idd, dat voetbal, ik las pas ergens dat diverse politieke partijen PSV wilden steunen met geld zodat ze niet failliet zouden gaan. Que?!En zoek maar eens de aflevering van Tegenlicht op die gaat over de exorbitante salarissen van bestuurders in de publieke sector. Bizar wat je hoort, maar het is echt een old boys network in NL, tot nog toe geen uitzonderingen gezien in sectoren…

  8. Overigens: de goededoelenorganisaties bestaan toch ook al tientallen jaren zonder overheidssubsidie? Waarom zou de kunst- en cultuursector dat niet kunnen?

  9. Beste TomIk vind het goed dat je een stuk schrijft en een positieve boodschap probeert uit te dragen. Ik zou zeggen zet ook je schouders onder de sector waar je in werkt en verwant mee bent en meld je in bij de BIM en of NTB. Ik vind dat ook de overheid naast particulieren veel geld aan kunst en cultuur zou moeten uitgeven. Wie geld krijgt, daar mag best om gestreden worden. De feiten en consequenties van bezuinigingen, lijkt het als of je niet erg veel in verdiept hebt. Ik heb nog geen kunstenaar gezien die achterover leunt als gevolg van subsidie. Ik heb wel muziek en kunst gezien die ik niet mooie vind, maar dat betekent niet dat ik mij bij neerleg en accepteer het nieuwe beleid. Natuurlijk blijven we kunst maken.Net zo als onderwijs en educatie heb je nog veel meer breedte nodig bij kunst dan en 100% markt gestuurde draagvlak, dit geld nog naar mijn inzicht nog veel meer voor een klein land als Nederland.Ik zou zeggen teken de petit!!!http://petities.nl/petitie/bezuinigen-op-cultuur-zonder-alle-feiten-nooit%C2%A0Thomas

  10. Thomas, dank voor je reactie! We delen dezelfde zorgen. Onze ideeën van ‘je schouders eronder zetten’ zijn wezenlijk anders. Hoewel ik het goed vind dat er wat gebeurt, en dat het grote publiek dit mee krijgt, heb ik veel vraagtekens bij de petitie. Ook de mogelijke oplossingen, zoals een verbreding van de kunst, ook in het onderwijs, zijn naar mijn mening niet per goed voor de kunst. Ik heb me daar wel degelijk in verdiept. Kijk ook eens naar dit artikel . Ik ken helaas wel veel kunstenaars die zich nu erg afhankelijk opstellen van de overheid. Ik volg de ontwikkelingen en probeer mijn eigen verantwoordelijkheid te nemen. Laten we hopen voor het beste!

  11. Hoi Tom Misschien deed ik je stuk een beetje te kort met mijn commentaar. Eigen verantwoording nemen is onlosmakelijk van kunstenaar zijn. Dat staat niet ter discussie wel dat de overheid 30% minder aan kunst wil uitgeven. Wie dat het geld krijgt nu en in de toekomst is een andere discussie. Hoe we actie voren is lastig en je zou best gelijk kunnen hebben dat het geen zin heeft. Als elke kunstenaar zegt ik neem mijn eigen verantwoording  en  geen gemeenschappelijk boodschap uitdraagt.,  denk ik dat de bezuinigen zeker een feit wordt. Ik zou het artikel lezen. Groetjes Thomas

  12. @Thomas Zie mijn comment… Waarom zou het zo rampzalig zijn als er bezuinigingen komen? De goededoelenorganisaties bestaan toch ook al tientallen jaren zonder overheidssubsidie? Waarom zou de kunst- en cultuursector dat niet kunnen?

Reacties zijn gesloten.