Soledad: de romantiek van Piazzolla

De Argentijns tanguero Ástor Piazzolla was een muzikaal genie. Welke er nu eerder was, de tango of de bandoneón, weten we niet, maar bandoneonist Piazzolla maakte het instrument in de jaren vijftig wereldberoemd als vaandeldrager van de Tango Nuevo.

Lees alles over mijn cd Bliss op deze pagina.

Tango, van oorsprong dansmuziek, werd onder Piazzolla’s hoede een serieus en zelfstandig instrumentaal genre met ruimte voor solo’s, afwijkende instrumentaties, langere en vrijere muzikale vormen en allerlei invloeden uit met name moderne klassieke muziek en jazz. De klassieke tango blijft in zijn muziek echter altijd een sterke en herkenbare rode draad.

Piazzolla stierf in 1992. Zijn meest bekende werken zijn ongetwijfeld Adiós Nonino, Milonga del Angel en Libertango.

In 1984 leerde ik de muziek van Piazzolla kennen door de VPRO-documentaire van Theo Uittenbogaard, die hem volgde bij een concert in Vredenburg. Ik wist niet wat ik hoorde. Zijn mix van tango, moderne harmonieën en vurige, virtuoze melodieën vond ik krachtig, indrukwekkend en betoverend. En nog steeds.

En dan dat het hartverscheurende, hemelschreiende geluid van de bandoneón.

DE BANDONEÓN

In de documentaire El Sonido (2011) wordt de bandoneón ‘de ziel van de tango’ genoemd. Meester-bandoneonist Néstor Marconi noemt het ‘een instrument zonder logica. Alsof de toetsen willekeurig zijn gearrangeerd.

De originele, met de hand gemaakte instrumenten uit de jaren dertig worden overigens met uitsterven bedreigd. Toeristen nemen er maar al te graag eentje mee naar huis, als souvenir.

De associatie met accordeon is snel gemaakt. Toch klinkt een bandoneón iets wolliger. Ook is de manier waarop deze instrumenten worden bespeeld wezenlijk anders. De klankkleur doet denken aan een mondharmonica, viool en een blaasinstrument, maar is volkomen uniek, hyper-expressief en veel rijker dan een melodie-instrument door de mogelijkheid om akkoorden te spelen. Een bandoneonist kan in zijn eentje de functies vervullen van melodie, harmonie en ritme. Het instrument mengt erg goed met bijvoorbeeld gitaar, piano en viool.

Wereldwijd zijn er relatief weinig goede bespelers van de bandoneón. Bouwers zijn zeldzaam en om er ééntje te laten maken is veel gunning nodig, werd mij verteld door de Nederlandse bandoneonist/violist Christiaan van Hemert.

Piazzolla was een absolute grootmeester op het instrument. Toch is het zijn visie die zijn muziek zoveel impact geeft. Aangemoedigd door pedagoog Nadia Boulanger is Piazzolla in de jaren vijftig gaan zoeken naar zijn eigen muzikale weg. Met de Tango Nuevo schreef hij geschiedenis.

Ik kan me goed vinden in deze quote uit The New York Times: “To hear Mr. Piazzolla’s tangos as musical marvels is beside the point. As edgy lines and long-breathed tunes defy and embrace one another, the tangos suggest that even in the modern world, romance survives.

PIAZZOLLA’S SOLEDAD

Op één van Piazzolla’s latere albums ‘La Camorra’ (1988) vond ik het nummer ‘Soledad’, een prachtig uitgesponnen bouwwerk met een ijzersterke melodie en veel harmonische spanning. Luister hier naar het origineel:

ALLEEN ZIJN

Alleen zijn is voor mij een persoonlijk thema. Ik vond dit terug in de titel en betekenis van Soledad.

Ik was de afgelopen jaren vaak alleen. Alleen onderweg, alleen in huis, alleen in bed, alleen in mijn eigen hoofd, alleen in mijn eigen wereld, alleen in mijn muzikale universum, alleen met mijn gedoe, alleen met mijn gedachten, alleen met de stilte.

Soms is alleen zijn erg confronterend. Het enige wat je hebt is jezelf, als spiegel.

Na verloop van tijd ben ik het alleen-zijn meer gaan waarderen. Het is ook niet hetzelfde als eenzaam zijn. Wat eerst voelde als leegte, voelt nu meer als ruimte.

Weinig kunstvormen geven de expressie van het alleen-zijn zo sterk weer, als een enkele melodie die weerklinkt in de ruimte. Wie goed kijkt en luistert, ziet een ziel die danst met de stilte.

Het spel van Piazzolla raakt de kern van de muziek: met een paar noten raakt hij de luisteraar in het hart.

MIJN SOLEDAD

Deze meesterlijke compositie uitvoeren was een lang gekoesterde wens. Maar het kunstje precies naspelen zoals het origineel was in eerste instantie geen optie. Voor mijn album ‘Bliss‘ koos ik daarom voor een minimale instrumentatie, die toch de essentie van het stuk zou laten horen met slechts twee stemmen: sax en bas (bespeeld door Udo Pannekeet). Zonder harmonieën, dus een hele uitdaging. Luister hier naar onze (ongemixte) demo:

Het spel van Udo op zijn akoestische basgitaar geeft deze demo-versie een zingend karakter, die mooi contrasteert met de tenorsax. Drums en andere instrumenten worden hier niet meteen gemist; de melodie blijft overeind. (Een kenmerk van een goede melodie)

Uiteindelijk besloot ik Mike erbij te betrekken, die hier op een prachtige Steinway vleugel speelt. Het maakt de versie compleet. De harmonieën spelen een grote rol in de opbouw van de spanning. En de klankkleur die Mike aan de piano geeft vind ik magisch.

Praten over muziek, is dat wel nuttig, vraagt u zich onderhand misschien af. Muziek spreekt immers voor zich. Toch geeft een beetje context soms net wat meer mogelijkheid om zich te verdiepen.

Soledad is een hartekreet, teruggebracht tot de essentie.

Soledad is een eerbetoon aan de grote Piazzolla. Eén van zijn tijdloze melodieën, die hiermee hopelijk gevierd worden.

Soledad was een groot plezier om te maken.

Soledad is voor velen de favoriete track van Bliss. En daar ben ik trots op.

Dit is het uiteindelijk geworden:


Tom Beek is saxofonist, schrijver, webdesigner, vormgever en fotograaf. Je vindt hem regelmatig op Twitter en Instagram. Gek op jazz en koffie. Ruikt aan boeken.

2 gedachten over “Soledad: de romantiek van Piazzolla”

  1. Zo klinkt het wel echt mystiek… Tango was er duidelijk eerder dan het bandoneon, uitgevoerd met viool en gitaar. En dat bandoneon kwam wel degelijk uit grote werkplaatsen, vreemd genoeg zelfs van de andere kant van de wereld, uit de grensregio tussen Duitsland en Tsjechië. Een verschil met accordeons is dat de tongen in een laag en middenoctaaf staan, uit zink zijn gemaakt en breder zijn. En de schijnbaar willekeurige ligging van de toetsen: aan beide zijden zijn er in het midden twee rijen van vijf knoppen die (bij induwen en uittrekken) op volgorde vier toonladders geven, maar alle andere knoppen zijn inderdaad ‘accidenteel’ errond gestrooid om ook buiten die toonaarden te gaan. Piazzolla wordt steevast dè bandonéonist van dè tango genoemd, maar hij maakte op zijn hoogtepunt vooral ‘tango nuevo’ (een verjazzde, minder dansbare tango, iets wat hem zwaar werd aangerekend) en beschouwde zichzelf eerder als componist dan als muzikant.
    Maar dat laatste bewijst u perfect met uw opname.

    Beantwoorden

Plaats een reactie