De legendarische saxsolo van Paul Gonsalves

Een euforische saxsolo van Paul Gonsalves tijdens het Newport Jazz Festival in 1956 gaf een nieuwe impuls aan de carrière van Duke Ellington. Een geweldig verhaal.

Duke Ellington

Halverwege de jaren vijftig zit de populariteit van Duke Ellington even flink in een dip.

Ook al werd de pianist, componist en bandleider beschouwd als één van de allergrootsten in de jazz, zelfs een grootheid als Ellington heeft het moeilijk.

Sinds de swing era is er veel veranderd. De tijd dat men naar ballrooms gaat om de jitterbug te dansen op de muziek van Benny Goodman of Count Basie, lijkt voorbij. Big bands zijn te duur en gaan over de kop.

Niet alleen de rock ‘n roll wordt razend populair, ook moderne jazzstijlen zoals bebop en cooljazz trekken een nieuw en jong publiek aan. Swingmuziek raakt steeds verder op de achtergrond.

Newport Jazz Festival

Duke Ellington wordt geboekt op het Newport Jazz Festival. Een groot buitenpodium in een schitterend park vlakbij de zee, in Rhode Island — een rijke badplaats op zo’n drie uur rijden van New York.

Vandaag de dag is het één van de grootste en meest prestigieuze jazzfestivals ter wereld. Maar in 1956 is het festival nog betrekkelijk nieuw. Er is nog weinig publiek en alles gaat nog redelijk knullig, met kraampjes en houten stoeltjes.

Hoewel er die dag zevenduizend jazzliefhebbers zijn, is festival-organisator George Wein bang dat hij zijn begroting niet sluitend krijgt. Hij kan zich geen al te grote risico’s veroorloven.

DE GIG

Het optreden van Duke Ellington in het Freebody Park verloopt in eerste instantie buitengewoon rommelig. Het is not happening en iedereen heeft de pest in.

In de pauze van zijn concert ziet Ellington een deel van het festivalpubliek afdruipen richting de parkeerplaatsen. Hij besluit – voor het eerst in zijn leven – een peptalk te houden voor zijn orkest.

Dan begint The Duke aan de tweede set en ondanks het feit dat er nog vier orkestleden ontbreken, roept hij zijn oude compositie Diminuendo and Crescendo in Blue af.

Halverwege het stuk stapt tenorsaxofonist Paul Gonsalves naar voren.

Wie is Paul GONSALVES?

Het artistieke leven van saxofonist Paul Gonsalves staat vrijwel volledig in het teken van de samenwerking met Duke Ellington, bij wie hij meer dan dertig jaar in het orkest zat. In zijn eigen leven waren vooral alcohol en drugs de rode draad.

Zoals elke grootmeester van de saxofoon, heeft Gonsalves een onmiskenbare stijl. Hij speelt vaak extravagant, neemt veel risico’s en bedenkt de ene na de andere harmonische spitsvondigheid.

Zijn geluid is zijdezacht en robuust tegelijk. Zijn frasering is modern en swingend tegelijk. Hij heeft de timing van een stoomboot uit de Mississippi.

Een swing-saxofonist die het midden houdt tussen Ben Webster, Lester Young en Coleman Hawkins: het verleidelijke van Big Ben, het sierlijke van The Prez, de harmonische lenigheid van Bean.

Zijn spel doet ook denken aan Don Byas, die wellicht wat meer spierballen liet zien. Net zoals Wardell Gray was Gonsalves een onderschatte geweldenaar.

Zijn magistrale, onweerstaanbare swing groeit uit tot totale euforie.

Saxsolo

Wanneer hij een saxsolo krijgt, daar op 7 juli 1956, op die ene avond tijdens het Newport Jazz Festival, heeft Gonsalves het heilige vuur.

Tijdens de solo schreeuwt Ellington hem opgewonden toe vanaf zijn pianokruk. Ook drummer Sam Woodyard heeft er zin in en gooit wat olie op het vuur.

Gonsalves swingt als de brandweer en weet niet van ophouden.

Langzaam wordt de kokende swing opgepikt door het ietwat verraste publiek, dat tot op dat moment nog keurig in stoeltjes zit te luisteren.

Dan, in het zevende chorus, gebeurt het.

Een hoogblonde dame in het publiek staat op en begint te dansen.

Niet een béétje.

Ze danst zó aanstekelijk dat mensen massaal opstaan om naar haar te kijken.

Het publiek begint te schreeuwen. Ook anderen beginnen te dansen.

In enkele ogenblikken verandert het publiek in een wilde, onoverzichtelijke dolle boel.

En Gonsalves maar spelen! De pleuris breekt uit.

Jazzjournalist Leonard Feather was erbij en schreef in Down Beat Magazine zijn getuigenverslag:

“Here and there in the reduced, but still multitudinous crowd, a couple got up and started jitterbugging. Within minutes, the whole of Freedom Park was transformed as if struck by a thunderbolt … hundreds of spectators climbed up on their chairs to see the action; the band built the magnificent arrangement to its perennial peak and the crowd, spent, sat limply wondering what could follow this.”

Het hek is van de dam. Organisator George Wein is bang dat er rellen uitbreken en maant Ellington te stoppen. Maar ook hij weet van geen ophouden. Gonsalves speelt in totaal maar liefst zevenentwintig rondjes.

Uiteindelijk dirigeert Ellington de avond naar een kokende climax en het orkest krijgt een minutenlang durende ovatie.

In deze YouTube filmpjes wordt het verhaal nog eens verteld.

EPILOOG

Wie erbij was, heeft het er nóg over. Een onvergetelijk concert, dat breed wordt uitgemeten in de krant. Ellington is weer een superster.

Het album Ellington at Newport wordt één van zijn grootste successen. Een paar weken later prijkt het gedistingeerde hoofd van Ellington op de cover van Time Magazine.

Na het succes in Newport werd Diminuendo and Crescendo in Blue vaak op verzoek gespeeld en op verzoek zou Gonsalves zijn solo nog heel vaak spelen, soms wel tot zeventig (!) chorussen!

Tom Beek saxsolo tenor saxofoon saxofnist conn ladyface 10m 1937 foto (c) tom beek

Tom Beek is saxofonist, copywriter, WordPress expert, vormgever en fotograaf. Je vindt hem op Twitter en Instagram. Gek op jazz en koffie. Ruikt aan boeken.

Plaats een reactie